Dzika sprzedaż tysięcy lokali zakładowych ostatecznie zakończyła się 7 lutego 2001 r. Tego dnia weszła w życie ustawa z 15 grudnia 2000 r. Jej tytuł to: o zasadach zbywania mieszkań będących własnością przedsiębiorstw państwowych, niektórych spółek handlowych z udziałem Skarbu Państwa, państwowych osób prawnych oraz niektórych mieszkań będących własnością Skarbu Państwa (dalej: ustawa). Wiele państwowych firm i instytucji ma jednak w tej mierze własne przepisy, należą do nich m.in. PKP, wojsko, Lasy Państwowe.

Uwaga! Ustawę stosuje się tylko do spółek Skarbu Państwa, w których spółka jest podmiotem dominującym.

Wysokie bonifikaty

Najemca nie może sam wystąpić do przedsiębiorstwa lub spółki z wnioskiem o wykup. Musi cierpliwie czekać, aż właściciel lokalu sam zdecyduje się na sprzedaż. Jeżeli podejmie taką decyzję, to ma obowiązek zaproponować nabycie lokalu osobie, którą ustawa zalicza do uprawnionych (patrz ramka). W przeciwnym razie umowa sprzedaży będzie nieważna.

Mieszkania sprzedawane są ze sporą bonifikatą, cenę takiego lokalu pomniejsza się o 6 proc. za każdy rok pracy osoby uprawnionej, jak również 3 proc. za każdy rok najmu tego mieszkania.

Najtaniej lokal (dom) można wykupić za 5 proc. jego wartości. Jeżeli jednak nabywa je emeryt lub rencista (wdowa lub wdowiec po tych osobach), to cena zawsze wynosi 5 proc.

Kiedy jest trwały zarząd

Z ustawy mogą też skorzystać najemcy mieszkań Lasów Państwowych oraz Skarbu Państwa znajdujących się w trwałym zarządzie jednostek organizacyjnych, niemających osobowości prawnej (to jedna z form władania nieruchomością). Należą do nich m. in.: zakłady budżetowe, gospodarstwa pomocnicze, instytucje służby zdrowia, zarządzający drogami.

Mieszkania te można kupić na takich samych zasadach jak lokale zakładowe. Ale uwaga! Osoby, które chcą wykupić lokale na podstawie tej ustawy, muszą złożyć wniosek do końca tego roku. Potem nie będzie już można wykupić lokalu na jej podstawie.

Sprzedani z lokalami

Wielu najemców nie ma prawa skorzystać z ustawy, bo mieszkają w budynkach, które sprzedano osobom fizycznym lub prawnym przed wejściem w życie tego aktu prawnego.

Formą pomocy dla tych najemców miała być nowelizacja z 7 lipca 2005 r. Zgodnie z nią najemcy zajmującemu mieszkanie 19 września 2005 r. (czyli w dniu wejścia w życie nowelizacji) na podstawie umowy najmu albo decyzji administracyjnej o jego przydziale przysługuje prawo pierwokupu.

Prawo pierwokupu przysługuje m.in., gdy w procesach prywatyzacyjnych przedsiębiorstwa zostało naruszone prawo zainteresowanego do nabycia mieszkania. O tym jednak, czy doszło do takiego naruszenia, może zadecydować tylko sąd (postępowanie przed nim jest wolne od opłat).

Jeżeli uzyska się takie orzeczenie sądowe, to wykup mieszkania następuje na warunkach i po cenie, na jakich nieruchomości zostały zakupione przez sprzedającego. Cena podlega jednak waloryzacji. Powiększa się ją również o wartość poczynionych nakładów koniecznych (np. na niezbędne remonty). Na wniosek wykupującego kwota może być rozłożona na raty. Okres płatności tych rat to maksymalnie dziesięć lat. Mieszkanie nabywa się wolne od obciążeń hipotecznych.

Uprawnieni do wykupu

- najemcy, którzy mają umowę zawartą na czas nieoznaczony albo decyzję administracyjną o przydziale,

- pracownicy sprzedającego albo jego poprzednika prawnego, z którymi przed 12 listopada 1994 r. zawarto umowę na czas oznaczony związaną z jego pracą,

- stale zamieszkujący z wyżej opisanymi najemcami aż do ich śmierci, m.in. małżonkowie, rodzeństwo, dzieci, wnukowie, rodzice, inne osoby pozostające ze zmarłymi najemcami we wspólnym gospodarstwie domowym.